Εννιά φαγητά, ένα ψωμί, πολλές γυναίκες
Υπάρχουν χρονιές που τα έθιμα τα θυμάσαι.
Και υπάρχουν χρονιές που τα αισθάνεσαι.
Φέτος, χωρίς να το επιδιώξω και χωρίς να το οργανώσω,
αυτές οι πράξεις — το τραπέζι της παραμονής, το Χριστόψωμο, ο ύμνος —
δεν έμειναν στη μνήμη.
Κατέβηκαν στο σώμα.
Σαν να ενεργοποιήθηκε κάτι παλιό και βαθύ.
Ίσως γιατί η δική μου πορεία με έφερε πιο κοντά στην ουσία.
Ίσως γιατί, όταν ο άνθρωπος περάσει από ρωγμές,
μαθαίνει να αναγνωρίζει τι είναι αληθινό και τι απλώς επαναλαμβάνεται.
Αυτό το κείμενο δεν γράφτηκε για να εξηγήσει έθιμα.
Γράφτηκε για να τιμήσει τις γυναίκες της γενιάς μου
που τα κράτησαν ζωντανά —
και που, μέσα από μένα, συνεχίζουν να μιλούν.
Παραμονή
Το σπίτι χαμηλώνει.
Όχι από κούραση — από γνώση.
Η φωτιά έχει ανάψει από νωρίς,
όχι μόνο για ζεστασιά,
μα για να θυμίσει στο σπίτι
πως απόψε κάτι περνά το κατώφλι.
Στο τραπέζι δεν μπαίνουν πολλά.
Μπαίνουν εννιά.
Όχι για να χορτάσουμε —
για να μετρηθούμε.
Λίγο απ’ το καθένα.
Ό,τι κράτησε όρθιους όλο τον χρόνο:
η γη, το όσπριο, το χόρτο,
η ελιά, το ξινό, το γλυκό,
και το ψωμί που δεν είναι ψωμί.
Το τραπέζι στρώνεται νωρίς
και μένει.
Γιατί η νύχτα έχει δρόμο.
Και ό,τι έρχεται, έρχεται αθόρυβα.
Πριν
Πριν καθίσουμε.
Πριν μιλήσουμε.
Πριν κοπεί το ψωμί.
Στεκόμαστε.
Και ψάλλουμε χαμηλά:
«Ἡ Γέννησίς Σου…»
Δεν είναι τραγούδι.
Είναι άνοιγμα χρόνου.
Το σπίτι γίνεται τόπος Γέννησης.
Το Χριστόψωμο
Είναι σκεπασμένο.
Δεν επιδεικνύεται.
Ζυμώθηκε με χέρια που ξέρουν
πότε να σφίξουν
και πότε να αφήσουν.
Σταυρός από πάνω.
Όχι στολίδι — σφραγίδα.
Μέσα του, κρυμμένο,
το φλουρί.
Όχι για τύχη.
Για βάρος.
Όποιος το βρει
δεν γελά.
Κοιτάει κάτω για λίγο.
Γιατί καταλαβαίνει.
Η στιγμή
Η ώρα δεν ανακοινώνεται.
Απλώς έρχεται.
Η γυναίκα του σπιτιού
— πάντα γυναίκα —
σταυρώνει το ψωμί.
Μία.
Δύο.
Τρεις.
Και λέει χαμηλά,
για να μην τρομάξει η νύχτα:
«Χριστός γεννιέται.
Το σπίτι να φωτιστεί.»
Κανείς δεν μιλά.
Το κόψιμο
Πρώτο κομμάτι — του Χριστού.
Δεύτερο — του σπιτιού.
Για τη γη, τα ζώα,
τους απόντες και τους αγέννητους.
Ύστερα οι άνθρωποι.
Από τον πιο μεγάλο
ως τον πιο μικρό.
Το φλουρί βρίσκεται
όταν πρέπει.
Όχι νωρίτερα.
Και τότε δεν λένε
«μπράβο».
Λένε:
«Εσύ θα βαστάξεις φέτος.»
Μετά
Τρώνε λίγο.
Όχι από πείνα.
Το τραπέζι μένει.
Το φως χαμηλώνει.
Η νύχτα δουλεύει.
Γιατί η γέννηση
δεν γίνεται με θόρυβο.
Γίνεται
όταν το σπίτι θυμάται
ποιο είναι.
Αφιερωμένο στις γυναίκες προγόνους μου
που κράτησαν το σπίτι,
τον χρόνο
και το ψωμί.
